Tężyczka utajona — moja historia. Kiedy ciało przestaje być oczywiste

Moja historia z tężyczką utajoną zaczęła się w 2018 roku, chociaż wtedy nie myślałam jeszcze o tym jak o „historii”. Na początku było po prostu ciało, które nagle zaczęło robić rzeczy, których nie rozumiałam.

Najtrudniejsze były noce. Kładłam się spać, byłam zmęczona, a zamiast odpoczynku pojawiało się napięcie, drżenie, podskakiwanie mięśni, czujność. Ciało zachowywało się tak, jakby nie potrafiło wejść w sen. Jakby coś w nim cały czas było gotowe do reakcji, mimo że ja naprawdę chciałam już tylko zasnąć.

To jest szczególny rodzaj bezradności. Nie taki, który łatwo komuś opisać jednym zdaniem. Bo jeśli boli gardło, można powiedzieć: boli mnie gardło. Jeśli ma się gorączkę, można ją zmierzyć. A kiedy ciało zaczyna drżeć, napinać się, wybudzać, kiedy nie wiadomo, czy to neurologiczne, stresowe, oddechowe, lękowe, metaboliczne czy jeszcze inne — człowiek zostaje z pytaniem, które szybko przestaje być spokojne: co się ze mną dzieje?

Pamiętam frustrację szukania odpowiedzi. Pamiętam napięcie związane z objawami. Pamiętam to, że ciało, które wcześniej było czymś oczywistym, nagle stało się miejscem obserwacji. Czy dziś zasnę? Czy znowu coś zacznie drżeć? Czy to wróci? Czy ktoś mi w końcu powie, dlaczego tak się dzieje?

Dzisiaj, kiedy pracuję z osobami doświadczającymi tężyczki, objawów psychosomatycznych, lęku o zdrowie albo napięcia w ciele, bardzo dobrze rozumiem ten wycinek drogi. Nie całą historię każdej osoby, bo każda jest inna. Ale rozumiem coś z tego miejsca: zmęczenie szukaniem, niepewność, momenty ulgi po badaniach i powracające pytanie, dlaczego ciało nadal coś pokazuje. Wiem, dlaczego leczenie to frustrujący i długi proces.

UWAGA: Tężyczka jako pojęcie medyczne dotyczy nadmiernej pobudliwości nerwowo-mięśniowej i może wiązać się między innymi z zaburzeniami elektrolitowymi; źródła medyczne opisują przy niej m.in. skurcze mięśni, parestezje i nadmierne pobudzenie nerwów obwodowych. To ważne, bo objawów tężyczkowych nie warto sprowadzać do „samego stresu” ani diagnozować wyłącznie na podstawie internetu.

Diagnoza daje nazwę, ale nie zawsze od razu przywraca spokój

Kiedy pojawiła się nazwa „tężyczka utajona”, przyszła ulga. Nazwa porządkuje doświadczenie. Daje poczucie, że to nie jest „nic”, że nie wymyślam, że istnieje jakiś język dla tego, co dzieje się w ciele.

Ale sama nazwa nie sprawia automatycznie, że człowiek przestaje się bać. Po silnych objawach zostaje pamięć. Zostaje ostrożność wobec snu, odpoczynku, napięcia, własnego organizmu. Zostaje pytanie, czy można już zaufać ciału, czy trzeba je dalej pilnować.

U mnie ważna była diagnostyka. Ważne było potraktowanie objawów poważnie. Ważne było szukanie medycznych odpowiedzi i zadbanie o ciało także od tej strony. Nie piszę o tężyczce jako o czymś, co należy „rozumieć psychologicznie” zamiast diagnozować. To byłoby zbyt łatwe i nieuczciwe.

Jednocześnie widzę, że przy tężyczce rzadko chodzi tylko o wyniki. Nawet kiedy pojawia się diagnoza, nawet kiedy wiadomo trochę więcej, człowiek nadal może zostać z lękiem, bezsennością, napięciem i poczuciem, że ciało przestało być bezpiecznym miejscem.

U mnie to nie był jeden prosty powód

Z czasem zobaczyłam, że moja historia nie mieści się w jednym wyjaśnieniu. Nie było tak, że pojawił się jeden problem, jedno badanie, jedna odpowiedź i jeden prosty sposób wyjścia. W tle było kilka warstw: problemy z insulinoopornością, SIBO, nadwrażliwość na histaminę, napięcie,  przeciążenie organizmu. Każdy z tych obszarów wymagał osobnej uwagi.

Piszę o tym ostrożnie, bo nie chcę tworzyć z własnej historii schematu dla innych osób. To, co było ważne u mnie, nie musi być ważne u kogoś innego. Ale właśnie dlatego tężyczka potrafi być tak frustrująca. Człowiek chciałby znaleźć jedną przyczynę, a często musi iść przez proces, który jest długi, wielowątkowy i mało spektakularny.

Badania. Konsultacje. Suplementacja. Sprawdzanie, czego brakuje, a czego nie. Wykluczanie kolejnych hipotez. Obserwowanie reakcji ciała. Zmiany w jedzeniu. Więcej ruchu. Lepszy sen. Powolne uczenie się, co pomaga, a co szkodzi.

To nie jest droga, którą da się dobrze opisać hasłem „weź magnez i mniej się stresuj”. I nie jest to też droga, którą da się załatwić samą psychoterapią. U mnie ważne było dbanie o ciało bardzo konkretnie: diagnostyka, leczenie tego, co wymagało leczenia, suplementacja tam, gdzie była potrzebna, szukanie zależności między jelitami, histaminą, gospodarką cukrową, napięciem i objawami. Dopiero kiedy zobaczyłam tę wielowymiarowość, łatwiej było mi przestać traktować ciało jak przeciwnika, który robi coś bez sensu.

Psychoterapia była częścią tego procesu, nie całością. Pomagała mi nie zgubić siebie w tym szukaniu. Bo przy takich objawach łatwo wpaść w tryb zadaniowy: kolejne badanie, kolejny suplement, kolejna hipoteza, kolejna lista rzeczy, których nie wolno. A jednocześnie gdzieś pod spodem jest człowiek, który jest zmęczony, przestraszony i bardzo chce odzyskać zwykłe życie.

„To stres” nie wystarcza

Moja historia wydarzyła się w czasie dużego stresu i napięcia. Z perspektywy czasu widzę to wyraźnie. Ale bardzo nie lubię, kiedy zdanie „to stres” zamyka rozmowę.

Stres nie sprawia, że objawy są mniej prawdziwe. Nie unieważnia drżeń mięśni, bezsenności, skurczów, mrowienia ani lęku, który pojawia się wtedy, kiedy ciało zaczyna zachowywać się inaczej niż zwykle. Jeśli ciało reaguje w stresie, to nie znaczy, że „nic się nie dzieje”. Dzieje się. Tylko może na wielu poziomach naraz.

Dla mnie ważniejsze stało się pytanie: w jakim kontekście moje ciało zaczęło mówić tak głośno? Co próbowałam unieść? Jak długo funkcjonowałam w napięciu? Czego nie zauważałam wcześniej, bo trzeba było działać, ogarniać, iść dalej?

To nie jest romantyzowanie objawów. Nie uważam, że objaw jest pięknym przesłaniem, które trzeba po prostu odczytać. Objaw bywa przerażający. Bywa męczący. Bywa czymś, co zabiera sen, spokój i poczucie normalności.

Ale z mojego doświadczenia wynika, że samo usuwanie objawu z pola widzenia nie zawsze wystarcza. Czasem trzeba zapytać też o życie, w którym ten objaw się pojawił.

Co dała mi psychoterapia?

Psychoterapia nie była dla mnie leczeniem tężyczki w sensie medycznym. Była jednym z elementów większej, wielowymiarowej pracy: obok diagnostyki, suplementacji, zmian w stylu życia, uważniejszego dbania o ciało i szukania tego, co konkretnie mój organizm próbuje pokazać.

Dała mi miejsce, w którym nie musiałam od razu uspokajać się na siłę. Mogłam zobaczyć, jak bardzo jestem zmęczona objawami i jak dużo lęku pojawiło się wokół ciała. Mogłam mówić o tym, że trudno mi zaufać, że czuję złość i bezradność, bo przecież chciałabym normalnie funkcjonować.

Dała mi też więcej łagodności wobec siebie. Nie takiej miękkiej, która mówi: „wszystko będzie dobrze”, tylko bardziej realistycznej. Takiej, która pozwala zobaczyć: moje ciało nie zrobiło tego przeciwko mnie. Ono zareagowało w jakimś kontekście. Może za późno zauważyłam napięcie. Może za długo próbowałam dawać radę. Może potrzebowałam pomocy wcześniej, niż byłam gotowa o nią poprosić.

To było dla mnie ważne. Nauczyć się sięgać po pomoc nie dopiero wtedy, kiedy ciało krzyczy. Nauczyć się nie traktować objawów jak wroga, ale też nie robić z nich całej tożsamości. Nauczyć się sprawdzać, czego potrzebuję, zamiast tylko pytać, jak szybciej wrócić do funkcjonowania.

Dlaczego dziś chcę pracować z osobami z podobnym doświadczeniem?

Nie dlatego, że mam jedną odpowiedź na tężyczkę. Nie mam. I nie chcę jej udawać.

Chcę pracować z osobami, które doświadczają tężyczki, lęku o zdrowie, objawów z ciała albo napięcia, bo wiem, jak samotne potrafi być to miejsce. Wiem, jak frustrujące jest długie szukanie. Wiem, jak trudno słucha się zdań wypowiadanych zbyt lekko: „proszę się mniej stresować”, „to pewnie nerwy”, „wyniki są dobre, więc wszystko jest dobrze”.

Znam też tę część doświadczenia, w której człowiek zaczyna tracić zaufanie do własnego ciała. Kiedy odpoczynek nie odpoczywa, bo w ciszy objawy są bardziej słyszalne. Kiedy sen robi się czymś, czego się chce i jednocześnie trochę boi. Kiedy zwykły dzień jest podszyty pytaniem, czy ciało znowu czegoś nie uruchomi.

W wielu historiach osób z tężyczką powtarzają się podobne motywy: objawy, których trudno nie zauważyć; medyczne szukanie; ulga pomieszana z niepewnością; lęk przed nawrotem; złość na ciało; zmęczenie byciem czujną. Każda historia jest osobna, ale pewien krajobraz bywa wspólny.

I właśnie w tym krajobrazie psychoterapia może być wsparciem.

Psychoterapia przy tężyczce — czego może dotykać?

W pracy terapeutycznej nie chodzi o to, żeby psychologicznie wyjaśnić tężyczkę i zamknąć temat. Bardziej o to, żeby zobaczyć, co dzieje się wokół objawów.

Jak reagujesz, kiedy pojawia się pierwszy sygnał z ciała? Co dzieje się z oddechem? Czy od razu uruchamia się alarm? Czy zaczynasz sprawdzać, porównywać, szukać potwierdzeń? Czy pojawia się złość, że ciało znowu przeszkadza? Czy jest część, która mówi: „ogarnij się”, i druga, która już naprawdę nie ma siły?

W psychologii procesu ciało jest ważne, ale nie jako metafora do szybkiego rozszyfrowania. Raczej jako część doświadczenia, której warto słuchać ostrożnie. Objaw pojawia się w czyimś życiu, w konkretnej historii, w konkretnym momencie, wśród relacji, obowiązków, napięć, sposobów radzenia sobie i granic.

Dla mnie ta perspektywa była ważna. Pomogła mi przestać patrzeć na ciało wyłącznie jak na problem do naprawienia. Zaczęłam bardziej pytać: co się dzieje w moim życiu, kiedy ciało zaczyna mówić głośniej? Gdzie próbuję przekroczyć siebie? Gdzie potrzebuję zatrzymania? Gdzie potrzebuję pomocy, ale jeszcze po nią nie sięgam?

To są pytania, które mogą otwierać zmianę. Nie spektakularną, nie natychmiastową. Bardziej taką, w której człowiek stopniowo odzyskuje kontakt ze sobą.

Bez obietnicy wyleczenia

Chcę to napisać jasno: psychoterapia nie zastępuje diagnostyki ani leczenia tężyczki. Nie ustala poziomu wapnia, magnezu, potasu, witaminy D czy PTH. Nie interpretuje próby tężyczkowej. Nie jest alternatywą dla lekarza.

Może natomiast pomóc w tej części doświadczenia, która często zostaje pomiędzy wizytami, wynikami i zaleceniami. W lęku przed objawami. W napięciu. W bezsenności. W poczuciu, że ciało stało się nieprzewidywalne. W trudnościach z proszeniem o wsparcie. W zrozumieniu, jak długo można było żyć na zacisku, zanim organizm zaczął protestować.

Nie chodzi o to, żeby mówić: „tężyczka jest po coś”. Takie zdanie byłoby za proste. Czasem objawy są po prostu trudne i wymagają opieki. Ale można zapytać, co ta historia zmieniła. Czego uczy o ciele, granicach, odpoczynku, samotnym dawaniu rady, potrzebie pomocy.

U mnie ta historia zmieniła dużo. Nie tylko w sposobie myślenia o ciele, ale też w sposobie pracy z innymi osobami. Dzięki niej jestem ostrożniejsza w słowach. Nie chcę nikomu mówić, że „to tylko stres”. Nie chcę też obiecywać, że da się wszystko szybko uspokoić, jeśli dobrze się sobą zajmiemy.

Chcę raczej tworzyć miejsce, w którym ciało może być potraktowane poważnie, a jednocześnie nie musi zostać jedynym centrum życia.

Co ta historia zmieniła w moim myśleniu o ciele?

Dzisiaj nie patrzę na ciało jak na maszynę, którą trzeba szybko naprawić, ani jak na symbol, który można dowolnie interpretować. Ciało potrzebuje obu rzeczy: szacunku medycznego i uważności psychologicznej.

W mojej historii ważne były badania, diagnoza, suplementacja, praca ze stylem życia, ruch, odpoczynek i stopniowe odzyskiwanie poczucia bezpieczeństwa. Ważne było też zobaczenie, że ciało nie pojawiło się przeciwko mnie. Ono raczej pokazało, że coś w moim sposobie funkcjonowania wymagało zatrzymania.

Dziś, kiedy ktoś przychodzi z objawami z ciała, nie myślę: „trzeba to szybko uspokoić”. Myślę raczej: trzeba zobaczyć, co ta osoba już przeszła. Ile było szukania. Ile lęku. Ile prób poradzenia sobie samodzielnie. Ile razy usłyszała, że to stres, nerwy albo że wszystko jest dobrze, chociaż w środku wcale nie było dobrze.

To jest dla mnie ważne w pracy terapeutycznej: nie odbierać osobie realności jej objawów. I jednocześnie pomagać jej nie zostać z nimi samej.